Баланың қауіпсіз түсірілімі үш нәрсеге сүйенеді: шарт бар, ата-ана қасында және ауысым түнде өтпейді. Ұйымдастырушы осылардың біреуін болса да қамтамасыз етуге дайын болмаса, түсірілімнен бас тартқан дұрыс. Төменде чек-лист: түсірілімге дейін нені тексеру керек, алаңда өзіңізді қалай ұстау керек және бірдеңе дұрыс болмаса қайда қоңырау шалу керек.
Балалар түсірілімі әдетте жақсы өтеді: түсірілім топтары балалармен жұмыс істеуге үйренген, ал хабарландыруларда жиі «балалар ата-анасымен келеді» деп тура жазады. Бірақ алаңда бәрі дұрыс па, жоқ па, соны шешетін сіз боласыз. Режиссёр кадр туралы ойлайды, ассистент кесте туралы. Бала туралы сіз ойлайсыз.
Түсірілімдегі балалардың жұмысы туралы заң не дейді
ҚР Еңбек кодексі балаларға түсірілімде жұмыс істеуге рұқсат береді, бірақ шектеулермен. Нормаларды Informburo толық талдаған:
| Жасы | Не болады | Шектеулер |
|---|---|---|
| 14 жасқа дейін | Еңбек шарты бойынша кино мен жарнамада түсу (ҚР ЕК 31-бабы) | Денсаулығы мен адамгершілік дамуына зиян келтірмесе |
| 14–16 жас | Ата-анасының рұқсатымен жұмыс істеу | Аптасына 24 сағаттан аспайды |
| 16–18 жас | Ата-анасының рұқсатымен жұмыс істеу | Аптасына 36 сағаттан аспайды |
Барлық кәмелетке толмағандарға ортақ тыйымдар бар: түнде (22:00-ден 06:00-ге дейін), үстеме уақытта, вахтамен, ауыр жұмыста және зиянды немесе қауіпті жағдайларда жұмыс істеуге болмайды. Кәмелетке толмағанмен жасалатын еңбек шартына онымен бірге ата-анасының біреуі немесе заңды өкілі қол қояды. Ал ресми жұмысқа орналасу үшін ешқандай жарна алынбайды.
Түсірілім алаңының тілінде бұл былай: шарт керек, балаға түнгі ауысым болмайды, ал сізден «рәсімдеу үшін» ақша сұраса, бұл түсірілім емес, алдау (оны қалай танимыз).
Түсірілімге дейін нені тексеру керек
- Ұйымдастырушы мен жоба. Кім түсіреді, қай бренд үшін, студияның қарауға болатын жұмыстары бар ма.
- Шарт. Оны түсірілім күні емес, алдын ала оқыңыз: күні, орны, ауысым ұзақтығы, үзілістер, гонорар, бейне қайда және неше жыл көрсетіледі (шартта неге қарау керек).
- Тәртіп. Ауысым нешеде басталып, нешеде бітеді, үзілістер бар ма. Егер 22:00-ден кейін бітсе, бұл бұзушылық.
- Қасында болу. Сізге үнемі қасында болуға бола ма. Нақты себепсіз «ата-ананы алаңға кіргізбейміз» деген жауап ойлануға себеп.
- Алаңдағы жағдай. Су, тамақ, бала демалып, киім ауыстыратын орын бар ма.
- Күрделі сахналар. Кадрда су, биіктік, жануарлар немесе трюктер болса, қауіпсіздікке кім жауап береді және ол қалай ұйымдастырылғанын сұраңыз.
Бұл сұрақтарды ұйымдастырушыға алдын ала хат арқылы қойыңыз. Қалыпты ұйымдастырушы сабырмен жауап береді. Асықтыра бастаса немесе жауаптан жалтарса, бұл да жауап.
Ата-ана алаңда өзін қалай ұстауы керек
- Қасында болыңыз және баланы көз алдыңызда ұстаңыз. Оны танымайтын ересектермен жібермеңіз, тіпті «гримерлікке бес минутқа» болса да.
- Тәртіпті қадағалаңыз: су, жеңіл тамақ, үзілістер. Балалар ересектерден тез шаршайды, ал алаңда мұны ұмытып кету оңай.
- Бала шаршаса, жыласа немесе жалғастырғысы келмесе, сіз түсірілімді тоқтатып, кетуге құқылысыз. Ешбір дубль баланың денсаулығына тұрмайды.
- Баланы түсірілімге қатысы жоқ мақсатта жеке телефондарға түсіруге рұқсат бермеңіз.
- Баланың киімін ауыстыру тек сіздің көзіңізше.
Қауіпті белгілер: қашан тоқтау керек
- Ұйымдастырушы сізді айналып өтіп, балаға тікелей жазады немесе бір нәрсені «ата-анаңа айтпа» деп өтінеді.
- Сізсіз кездесуді немесе сынақты ұсынады.
- Баланың ашық фотосын немесе бейнесін сұрайды.
- Шарт жасаудан бас тартады немесе «рәсімдеу», «рұқсаттама», «база» үшін ақша сұрайды.
- Қысым жасайды: «орын бітіп жатыр, бүгін шешіңіз».
- Түнгі ауысым тағайындайды.
Кем дегенде бір белгіні көрсеңіз, хат алмасуды тоқтатыңыз. Хаттар мен скриншоттарды сақтаңыз.
Баланың құқығы бұзылса, қайда жүгіну керек
- 111 — отбасы, әйелдер және балалар құқықтарын қорғау мәселелері жөніндегі бірыңғай мемлекеттік байланыс орталығы (Kazinform). Оған ата-ана да, баланың өзі де қоңырау шала алады.
- 102 — баланың қауіпсіздігіне қатер төнсе, полиция.
Жүгінер алдында дәлелдерді жинаңыз: хаттар, шарт, хабарландыру, скриншоттар, ұйымдастырушылардың аты-жөні мен байланыстары.
Жиі қойылатын сұрақтар
Баланы түсірілімде жалғыз қалдыруға бола ма?
Жоқ, қалдырмаған дұрыс. Хабарландыруларда балалардың ата-анасымен келуін жиі тура талап етеді. Егер сізді алаңға кіргізбесе, себебін түсіндіруді сұраңыз және оған келісесіз бе, жоқ па, соны шешіңіз.
Баланың түсірілімі үшін шарт керек пе?
Иә. Баламен еңбек шарты жасалады, ал бала тарапынан оған ата-анасы немесе заңды өкілі қол қояды. Шарт жасаудан бас тарту — қауіпті белгі.
Баланы түнде түсіруге бола ма?
Жоқ. Кәмелетке толмағандарға 22:00-ден 06:00-ге дейін жұмыс істеуге болмайды. Ауысым кешірек бітсе, мұны түсірілімге дейін ұйымдастырушымен талқылаңыз.
Баланы түсірілімде ренжітсе, не істеу керек?
Түсірілімді тоқтатып, баланы алып кетіңіз. Хаттар мен құжаттарды сақтап, 111-ге, ал қауіпсіздікке қатер болса, 102 нөмірі бойынша полицияға қоңырау шалыңыз.
Жасөспірім неше сағат түсе алады?
14 бен 16 жас аралығында аптасына 24 сағаттан, 16 мен 18 жас аралығында 36 сағаттан аспайды. Толығырақ жасөспірімдерге арналған кастинг туралы мақалада.
Балаға кастинг іздеп жүрсіз бе? Ата-аналарға арналған нұсқаулықтан және кастингтер лентасынан бастаңыз.
